En "A beleza: historia do concepto" (capítulo 4  da súa Historia de seis ideas), Tatarkiewicz destaca, dentro das múltiples teorías sobre a beleza, unha que, pola súa antigüidade e persistencia ao longo dos séculos, denomina a Gran Teoría da estética europea. Esta teoría afirma que a beleza consiste nas proporcións e ordenamento das partes, e nas súas interrelaciones. 

A Gran Teoría dominou desde o século V a.C. até o XVII, tanto en arquitectura (Blondel), como na teoría da música (Vincenzo Galilei ou Leibniz). Entrará en declive até o XVIII, cando a acción conxunta das teorías filosóficas empiristas e as tendencias románticas en arte provocaron a súa primeira gran crise. 

Iniciouse cos pitagóricos, e baseábase na observación da harmonía e a simetría, como aplicacións da teoría aos ámbitos do oído e a vista, respectivamente. Os pitagóricos descubriron nos números a causa das relacións da harmonía e a simetría.

Esta teoría da beleza será dominante no período clásico grego, de maneira que a arte grega establecerá unha normatividade na melodía e nas artes visuais, onde determinadas proporcións aceptaranse universalmente como canons de beleza. Artistas como Fidias, Mirón ou Praxíteles tentarán plasmar ese canon nas súas esculturas. Como sinalaba Werner Jaeger, a concepción da beleza na Grecia clásica trátase pois dun ideal de medida aplicable tanto á aparencia como ao carácter moral. 

No século V a.C., Policleto escribe O Canon, e aínda que o texto non se conservou, foi plasmado polo artista en esculturas como o Doríforo e o Diadúmeno. Policleto estableceu que a altura perfecta dunha figura humana era sete veces a altura da cabeza. 

A primeira crise: o século XVIII Ilustración. Ruptura do monopolio da idea de beleza: o pintoresco e o sublime 

No século XVIII, rompe o monopolio da idea de beleza dentro da teoría estética. Xunto a novos conceptos que se habían ido abrindo paso, como o da sutileza ou a graza, únense neste século o pintoresco e o sublime. 

Addison, nos praceres da Imaxinación (1712), distinguiu tres calidades estéticas: beleza, grandeza (o que denominará como o sublime) e singularidade (o que identifica como o pintoresco). Segundo Addison, "todo o que é novo ou singular dá pracer á imaxinación". O pintoresco basearíase na novidade, na singularidade dun obxecto evocador, sorprendente, exótico ou bucólico, que nos produce unha sorpresa agradable. "Non hai cousa que máis anime unha paisaxe que as ribeiras, correntes e fervenzas en que a escena está a variar perennemente, e entretemiendo a cada pouco a vista con algunha cousa nova". O pintoresco sitúase, entre medias do belo (armonioso) e o sublime (grandioso e sobrecogedor). 

En canto ao sublime, para entendelo imos ver a achega de Burke. En 1757, Edmund Burke publica o seu tratado sobre estética, Indagación filosófica sobre a orixe das ideas do sublime e o belo. O belo, segundo Burke, é aquilo ben formado e pracenteiro esteticamente, mentres que o sublime é aquilo que ten o poder de facernos evocar e destruírnos. De acordo con Burke, o instinto de autoconservación é moito máis poderoso que outros, polo que as paixóns derivadas deste tamén se atopan entre as máis poderosas. Se as causas do sufrimento ou o perigo aféctannos directamente, Burke afirma que estas paixóns son dolorosas. Pero cando son as ideas de sufrimento ou perigo as que nos axexan, prodúcese deleite.

O SALON DE ARTE

Do mesmo xeito que a Historia da arte, a crítica de Arte como disciplina en sentido estrito xorde nos albores da modernidade e están considerados como os seus textos fundacionais os escritos críticos de Denis Diderot sobre os Salóns de París no século XVIII. Aínda que o termo "Salón" caese hoxe en desuso, foi unha das "institucións" artísticas máis destacadas da modernidade. O nome deriva do "Salón Carré" do palacio do Louvre, lugar retomado en 1725 pola Academia Real Francesa de Pintura e de Escultura para celebrar as exposicións de Arte (que tiveron carácter público desde 1737 e celebración bienal desde 1751). De maneira que o termo Salón hai que referilo a exhibición pública de Arte. O artista que expón no Salón xa non só ten que enfrontarse á Academia, que selecciona as obras, e cuxos criterios se ateñen aos principios intemporales do ideal de beleza do clasicismo, senón que ten que someterse posteriormente ao xuízo do público, cuxo criterio de valoración é o da novidade e con cuxa adquisición de obras nace o mercado anónimo burgués. Son os ideais burgueses revolucionarios os que promocionan a difusión democrática dos valores culturais, así como a súa distribución a través dun mercado libre. 

SALÓN, CONSUMO E MERCADO

Os conceptos de "Salón" e de "Exposición" son complementarios cos de "público", "consumo anónimo" e "mercado". Neste contexto histórico e cultural do Salón no Século das Luces nace a moderna crítica de Arte como profesión, coa función de orientar o deficiente criterio do mercado. O crítico de Arte non escribe nin para os artistas nin para os académicos, é un orientador do gusto artístico público, cumpre a función de guiar eficazmente no tráfago da exposición e de garantir o acerto das adquisicións. O crítico enfróntase coa actualidade, coas novidades artísticas da tempada, ou sexa, coa moda artística, cuxas notas primordiais son a inmediatez, a temporalidade e a concreción. En consecuencia, o xuízo crítico é subxectivo, de carácter improvisado, aleatorio e relativo. Así, a crítica de Arte consiste en expresar por escrito a opinión individual sobre unha obra de arte actual. 

A CRÍTICA É SUPERIOR Á PROPIA OBRA DE ARTE

Óscar Wilde argumenta que a crítica de arte é superior á propia obra de arte. A crítica é creadora e innovadora, mentres que a propia creación artística tende a repetirse e a imitar. A crítica é en si mesma unha arte. Do mesmo xeito que o artista pode producir obras de gran beleza a partir de calquera realidade, por insulsa que esta sexa, o crítico pode, a partir de obras de pouca ou nula importancia, crear grandes obras. Así, a independencia da crítica e a súa similitude coa creación artística vese aumentada pola liberdade na elección do tema. O crítico de arte ha de ser un bo escritor, cunha extraordinaria capacidade retórica de sugestión literaria, condición á que Charles Baudelaire sumará a necesidade de estar dotado de temperamento artístico. Precisamente nos comentarios dedicados por Baudelaire ao Salón de 1846 contense a coñecida introdución, na que se perfilan con rotundidade as características da crítica de Arte: 

"Creo sinceramente que a mellor crítica é a divertida e poética; non esoutra, fría e algebraica que co pretexto de explicalo todo, carece de odio e de amor, desposúese voluntariamente de todo temperamento... En canto á crítica propiamente dita, espero que os filósofos comprenderán o que vou dicir: para ser xusta, é dicir, para ter a súa razón de ser, a crítica debe ser parcial, apaixonada e política; isto é, debe adoptar un punto de vista exclusivo, pero un punto de vista exclusivo que abra ao máximo os horizontes."

Os artistas e críticos do século XX comezaron a considerar o concepto de beleza como imperfecto e inadecuado. A beleza deixa de ser considerada un obxectivo central e privilexiado da arte, e a identificación previa entre arte e beleza comeza a ser considerada como un dos obstáculos fundamentais na correcta comprensión da arte: a arte non ten por que ser belo. 

A beleza como fenómeno non resulta tan atractiva como se sostivo desde a antigüidade: a súa fascinación é menos definitiva, máis transitoria, incluso "empalagosa".  A beleza é algo indefinible e imposible de analizar.  O campo semántico habitualmente atribuído á beleza repártese entre este e outros conceptos (como xa se fixo coa sutileza, a graza, o pintoresco e o sublime). Por todo iso, podería concluírse que o concepto de beleza, a pesar de todas as críticas, en realidade logra superarse facéndose máis operativo. Con todo, iso tópase coas dificultades dun marco teórico e unha traxectoria histórica ás que se atopa asociado. Para superar este problema, a reflexión filosófica está a abandonar o concepto de beleza, substituíndoo polo de estética, concepto que non deixa de adoecer de dificultades similares ás que supuña o concepto de beleza.

[Pierre Bourdieu: O concepto de beleza faise inaccesible para o gran pùblico, porque así créase a distinción]