As Vangardas

As vangardas históricas: Expresionismo, Futurismo, Dadaísmo e Surrealismo.

Futurismo

O primeiro manifesto futurista, de Marinetti, foi publicado o 20 de febreiro de 1909 en Le Figaro: Exaltación da guerra, violencia, máquina e velocidade.

Abril 1909: estrea de Le Roi Bombance, de Marinetti, no teatro de l´Oeuvre. Sátira da revolución e a democracia.

"Con «Le Roi Bombance» siamo di fronte ad una metafora gastronomica rabelaisiana, ispirata anche all' «Ubu Roi» di Jarry, e filosoficamente dettata da un pessimismo schopenhaueriano: in un castello si svolge una rivoluzione popolare, causata dalla fame, destinata a fallire; i rivoluzionari per fame infatti divorano il re ma finiscono per riportarlo in vita vomitandolo..." (Claudia Salaris, «Storia del Futurismo», Roma, Editori Riuniti, 1992; pag. 20).

As ideas do manifesto futurista estendéronse ao resto das artes e apareceron outros manifestos.

Seratas futuristas

1ª velada: 12 xaneiro 1910. Teatro Rosetti de Trieste (cidade fronteiriza fundamental en conflito austro-italiano). Protestas contra a tradición e comercialización da arte, encomios patrióticos ao militarismo e á guerra.

2ª velada: Teatro Chiarella de Turín o 8 de marzo de 1910, con pintores milaneses.

30 abril 1911 inauguración da primeira exposición de pintura futurista.

Os manifestos mandaban aos artistas a "saír á rúa, lanzar ataques desde os teatros e introducir as puñadas na batalla artística".

O público arroxaba patacas, etc. Carrá: "Tiren unha idea en lugar dunha pataca, idiotas".

Teatro futurista

Manifesto do teatro de variedades. Outubro de 1913.

  • Variedade (mestura de acrobacia, canción, danza, payasada?)

  • Non argumento.

  • Asombro.

  • O público debe colaborar.

  • Explicación rápidad e mordaz dos "problemas máis abstrusos e acontecementos políticos máis complicados".

  • "Destrúe o Solemne, o Sacro, o Serio e o Sublime en Arte".

Manifesto da Declamación dinámica e sinóptica:

  • Liberar aos círculos intelectuais da declamación vella, estática, pacifista e nostálxica.

  • A declamación debía ser belicosa e dinámica, o declamador futurista debía facelo con pernas e brazos e manexar instrumentos de facer ruídos.

Balla para Macchina tipografica. 1914.

Scenografia Futurista - I Balli Plastici di Fortunato Depero

Manifiesto sobre Danza futurista 1917

Coa Primeira Guerra Mundial (1914), o futurismo entró en crise.

  • Un sector do movemento apoia as ideas nacionalistas, confiando en que a destrucción total permitiría construir desde cero unha nova cultura occidentale na guerra como a “hixiene do mundo”.

  • Non obstante, esta vanguardia extendeuse a outros países, pero con presupostos ideolóxicamente opostos. Por ejemplo o futurismo ruso, estivo muy ligado á revolución

Así as cousas, en 1917 lanzan un Manifesto da danza futurista, propondo un corpo novo que buscaba a calidade mecánica do movemento. A obra é o propio corpo en estado de arte, que se constrúe a partir do movemento mecánico do corpo.

Este manifesto, cita a xeometría pura da danza libre en Isadora Duncan, Loie Fuller, Nijinski, e resaltan o labor de Diaghilev nos chamados Ballet Rusos, que modernizou os bailes folclóricos rusos.

min 1.08 en adiante

Giannina Censi

No manifesto tamén aparecen guionizadas tres danzas que representan mecanismos de guerra: a danza da aviadora (simulando con contorsions o esforzo para facer voar o avión), a danza da metralladora e a danza do morteiro (como unha granada saíndo do canón).

Manifesto Teatro sintético futurista, 1915

"Sintético, é dicir, moi breve. Condensa nuns poucos minutos, nunhas poucas palabras e uns poucos xestos, innumerables situacións, sensibilidades, ideas, sensacións, feitos e símbolos".

Propostas: toda a obra de Shakespeare nun acto. Todas as traxedias gregas, francesas e italianas condensadas e mesturadas de maneira graciosa.

Simultaneidade e Improvisación.

Exemplos de teatro sintético

PÉS, de Marinetti: "un pano ribeteado de negro debía levantarse até máis ou menos a altura do estómago dun home. O público só ve pernas en acción. Os actores deben tratar de dar a maior expresión ás actitudes e movementos das súas extremidades inferiores". 1915.

ESTÁN a CHEGAR, de Marinetti: nunha luxosa habitación un mordomo anuncia "están a chegar". Criados dispoñen cadeiras. Mordomo entraba e gritaba "Briccatirakamekame" e saía. Repetía. Os criados apretábanse nun recuncho mentres as cadeiras abandonaban a habitación.

Asasino, esperanza das mulleres, de Kokoschka. 1909

Está considerado o primeiro drama expresionista. Representación no xardín do teatro Kunstschau de Viena.

Ensaiaron un día antes da estrea, improvisando sobre frases en papeliños.

Construíron un escenario de cartón e táboas. No centro de escenario había unha gran torre cunha porta de gaiola.

Os actores andaban a gatas ao redor, estendendo brazos, arqueando costas e realizando esaxeradas expresións faciais. Características de interpretación expresionista.

O home desgarra o vestido da muller. Esta atacábao cun coitelo. O sangue manaba. Tres homes enmascarados colocábano nun cadaleito e levantábano até a torre. Muller morría lenta e dramaticamente e Home Novo sobrevivía.

Paul Hindemith compuxo unha ópera nun acto sobre este texto en 1919

Principios do teatro expresionista

  • Oponse ao mundo da ciencia e tecnoloxía, gobernos, moral e tradición.

  • O mundo material e espiritual deben interaccionar proxectando a subxectividade no mundo exterior.

  • Reducción dos elementos escénicos ao esencial.

  • Distorsión como principio plástico: predominio das líneas diagonáis, desequilibrio, dislocación das proporcións....

  • Vestiario e maquillaxe: non reflexo da realidade. Remarcar os aspectos internos, funcións sociáis.... uso de máscaras.

  • Importancia da luz na construcción do espacio (selección de escenarios simultáneos), dirección da atención, creación de atmósferas.

  • Empleo da caricatura.

  • Interpretación: ruptura cos xestos cotidiáns, selección, estilización, distorsión, desequilibrio...

  • Uso coros representación de grupos sociais.

  • Potenciación da expresividade da música e efectos sonoros

  • Introducción de recursos pertencentes a outras artes

  • Cámara negra.

Máis sobre expresionismo en escena:

Film de Leopold Jessner, que foi fundamentalmente director de Teatro. Montou, entre outros, un Ricardo III e un Hamlet ao xeito expresionista. Era socialista e xudío.

min.0:31. O termo robot, que se traduce como traballos forzados apareceu por primeira vez na obra de teatro R.U.R (Robots Universales Rossum), escrita polo checo Karel Čapek

Dramaturgos expresionistas

Video sobre teatro expresionista. Pinchar min 9:09

Kokoschka: Asesino, esperanza das mulleres. A esfinxe. O home de palla.

Kandisky: O son amarelo. O son verde. Blanco e nero. Violeta.

Hasenclever: O fillo. Antígona. Humanidade...

Toller: Home masa. A transformación. Os destructores de máquinas. O alemán coxo...

Kaiser: O corral. Gas I. Gas II. A viuda xudea. Da mañá á medianoite...

Capek: R.U.R. Robots Universais Rossum

Rice: A máquina de sumar.

Cine expresionista

A herdanza actual do cine expresionista

O Gabinete do doutor Caligari

M, O vampiro de Dusseldorf

Metropolis

Nosferatu

Tallking Heads cantando a letra de Hugo Ball

Hugo Ball: gadji beri bimba

gadji beri bimba glandridi laula lonni cadori  

gadjama gramma berida bimbala glandri galassassa laulitalomini  

gadji beri bin blassa glassala laula lonni cadorsu sassala bim  

gadjama tuffm i zimzalla binban   gligla wowolimai bin beri ban  

o katalominai rhinozerossola hopsamen laulitalomini hoooo  

gadjama rhinozerossola hopsamen  

bluku terullala blaulala loooo

zimzim urullala zimzim urullala zimzim zanzibar zimzalla zam  

elifantolim brussala bulomen brussala bulomen tromtata  

velo da bang band affalo purzamai affalo purzamai lengado tor  

gadjama bimbalo glandridi glassala zingtata pimpalo ögrögöööö  

viola laxato viola zimbrabim viola uli paluji malooo

tuffm im zimbrabim negramai bumbalo negramai bumbalo tuffm i zim  

gadjama bimbala oo beri gadjama gaga di gadjama affalo pinx  

gaga di bumbalo bumbalo gadjamen  

gaga di bling blong  

gaga blung